AVRASYA TÜNELİ ÖRNEĞİNDE YAP İŞLET DEVRET

Yap işlet devret modeline karşı çıkanların en büyük argumanı garanti edilen geçiş sayısı ve buna dayalı olarak ortaya çıkan devlet katkısı. Şimdi Avrasya tüneli örneği üzerinden bu konuda ne düşündüğümü anlatmaya çalışacağım;

Diyelim ki bu tüneli devlet bizzat kendisi yaptı. Bunun için gerekli olan paranın miktarını biliyoruz, çünkü bu tüneli yapan konsorsiyum bir milyar 250 milyon dolarlık bir krediyi 18 yıl vadeli olarak kullandı. Buna göre yıllık 70 milyon dolar anapara ödemesi gerekiyor. Ataş yönetim kurulu başkanı Arıoğlu’ndan öğrendiğimize göre yıllık faiz yükü 30 milyon dolar. Devletin de borçlanma için faiz ödemesi gerektiğini bir kenara bırakacak olsak bile, bu projenin 18 yıllık anapara geri ödemesi için yıllık 70 milyon dolar lazım. Yani devlet yıllık 70 milyon dolar ödemeyi göze alıp bu tüneli eğer ihtiyaç ise yapmalı ve kullanıma sunmalıdır. Devlet tüccar olmadığına göre tünelin sağlayacağı trafik rahatlığı, buna dayalı emisyon düşmesi, yakıt tüketimi düşmesi, işgücü kaybı düşmesi gibi konuların fayda hanesine yazılması gerekir.

Bu durumda, yıllık 70 milyon dolara kadar ödeme bir eserin ortaya çıkması için gerekli olan ve harcanması gereken para olduğuna göre, bu paranın yapım işlerine verildiği hesabını yapmak yanlış olmaz. Yap işlet devret modeli ile devlet 70 milyon yerine, 2017 yılında garanti edilen sayının altında olan araç geçişi nedeniyle 25 milyon dolar ödemiş. Bunun sebebi yıllık 25 milyon araç geçişi garantisinin 15 milyonda kalmış olması. Her yıl böyle giderse 25 yıllık işletme taahhüdü süresinde 25x25 milyon hesabı üzerinden 625 milyon dolarlık bir fatura devletin kasasında çıkması gerekiyor. Kaldı ki araç geçinin artacağını ve taahhüdün ötesine geçilirse % 30 unun devlete kalacağını belirtmeden geçmeyelim.

Bu yatırımı devlet yapmış olsaydı, geçtiğimiz yıl 70 milyonun tamamını kendisi ödeyecek ve fakat bunun 45 milyon dolarını vatandaştan toplayıp kasasına koyacaktı. Anlayacağınız ha veli ali, ha ali veli topluma maliyet bakımından değişen bir şey yok. Bu yöntemle bazı projeler hızlandırılmış oluyor diye düşünüyorum.

Bu rakamlarla asıl önemli olan yatırımın nasıl finanse edildiği değil, bu yatırımın gerek ihtiyaç gerek fayda maliyet ve gerekse zamanlama bakımından uygun olup olmadığıdır.