HALEP ORADAYSA ARŞIN BURADA

Önce başlıktaki tabirin anlamını kısaca açıklayayım: Birisi abartılı atıp tutuyorsa ona söylediklerinin ispatını yapması için söylenilen bir deyim.

Bu açıklama çok kısa oldu, biliyorum. Ama niyetim o deyimin içindeki “arşın” ile ilgili. Arşının uzunluk ölçüsü olarak kullanıldığını ben şahsen birazcık yaşadım. 40’lı yıllarda köye gelen manifaturacı satıcılar kumaşlarını satarken metre değil de arşın hesabı yaparladı. İşte o çarşı arşını tam 68cm idi. Daha önceleri mimarların (Mimar Sinan gibi) kullandıkları mimar arşını aynı boyda değildi, onun uzunluğu 24 parmak idi, yani 75,774cm.

1 okka da 1282 gram çekiyordu. O ölçü de 40’lı yıllarda kırsalda hala kullanılmaktaydı. Okka, kilodan ağırdı, arşın ise metreden kısa…

İnsanlar bir sisteme alıştığında o alışkanlıklarını bırakıp yeni ölçü sistemine geçmeleri pek kolay olmuyor. Halkın hala lirayı Milyon, Milyar, Trilyon ve Katrilyonlarla ifade etmesi gibi…

Uçak yolculuğu yapanlar bilir: Bir ara pilotun açıklamaları gelir hoparlörlerden ve mesela uçağın hangi yükseklikte seyrettiğini söylerken şu ve şu kadar feet (1ft=30,48cm) yüksekten uçtuğumuzu duyarsınız ama bu yüksekliğin kaç m olduğunu öğrenemezsiniz. Hava seyahatlerinde m yerine feet kullanılması kararlaştırılmıştır. Amerikalıların isteği olmuştur.

Amerikalıların isteği sadece hava yolculuğunda kalmaz. Amerikada şehirlerarası mesafeler de km olarak değil Mil olarak ifade edilir. Yollarda araçlarının hız sınırları da bizde olduğu gibi saatte km (km/h) olarak değil de mph (saatte mil) olarak verilir yol trafik işaretlerinde. 1 Mil = 1 609,344m yani küsurunu atarsak 1609m ediyor. Yani 1 Mil 1km’den çok daha uzun…

Bu mesafe ölçüsü sadece karada geçerlidir. Deniz ve hava yolculuğunda Mil daha uzundur: 1 deniz veya hava mili = 1,85201km ediyor.

Gazetelerde merakla okuduğunuz Dolar ve Euro fiyatları yanında petrol fiyatları da verilmekte. Orada okuduğum Brent Petrol fiyatını ben şahsen “Brent” kelimesinin “varil” olarak kastedildiğini düşünürdüm. Yanlış! Brentin varille hiç alakası olmadığını gördüm. Brent bir ölçü birimi değil, bir petrol türüymüş meğer.

Dünyanın çeşitli yerlerinden çıkarılan ham petrol türlerini tüccarlar üç ama gruba ayırmakta: 1. WTI (Western Texas Intermediate), 2. Brent (Kuzey Denizinde çıkan petrol ve 3. Umman (Ortadoğudan çıkan petroller)

Ölçü olarak da petrollerin hacim birimi “mavi varil” American standard oil company blue barrel (bbl) kullanılmakta. 1bbl = 159 litre ediyor. Daha doğrusu tam olarak 1bbl = 42 galon = 158,987294928 litre etmektedir.

Neden mavi varil? Petrol ölçüsü olarak kullanılan varillerin rengini mavi olarak belirlemişler ki diğer 200 veya 220 litrelik bizim bildiğimiz varillerle karıştırılmasın.

Amerika’da arabaya benzin alırken litre hesabı yerine galon hesabı yapılmaktadır. Orada 1 Galon = 3,785411784 litre ediyor. Böyle çok kesirli olmasının nedeni Galonun metrik bağlantısının olmayışıdır. Oradaki galon tanımı 231 kübik parmak (inç) oluşudur bu uyumsuzluğun sebebi.

İngiltere’de durum yine farklıdır. Bunların istedikleri milletin aklını karıştırmak olmalı. Yukardaki galon hesabı ABD için geçerlidir. İngilizlerin British Imperial Gallone’ları var elbette: 4,54609 litre.

Bence dünyanın ticaret merkezi Londra’dır. Önemli müzayedeler orada yapılıyor, önemli metal borsaları orada kuruluyor. Kıymetli metaller altın-gümüş-platin ve paladyum ons ile tartılıyor ve ons fiyatı veriliyor.

1 ons = 28,3495231 gram ediyor. Ayrıca saf altın için kullanılan Truva onsu da var: İşte o ons 31,1034768 gram ediyor.

Londra’dali Alüminyum, Çinko, Kalay, Kurşun ve Nikel fiyatları “ton” olarak veriliyor. Hele şükür! İşte o ton bizim bildiğimiz ton, yani 1000kg.

Bakıra gelindiğinde ölçü yine farklılaşıyor: Libre…

1 libre = 453,59237g yani yarım kilogramdan biraz daha az.

Ölçü sistemi İngilizler ve onlara inat Amerikalılar yüzünden bir türlü internasyonal olamıyor. Avrupa Birliği uzun vadede bunu –belki- gerçekleştirebilir. Belki…

YORUM EKLE
YORUMLAR
HALİL SAĞLIK
HALİL SAĞLIK - 4 ay Önce

Harika bir Makale.Çok bilgilendirici.Yazarınızı tebrik ederim.Başarılarının devamını dilerim.SAYGILARIMLA
5359776182