"97. yılında Cumhuriyet’e Giden Yolda Gelişmeler"

Pamukkale Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ercan Haytoğlu ‘97. Yılında Cumhuriyet’e Giden Yolda Gelişmeler’ konulu bir video konferans gerçekleştirdi.

"97. yılında Cumhuriyet’e Giden Yolda Gelişmeler"

Cumhuriyetin 97’nci yıl dönümü kutlama etkinlikleri çerçevesinde Pamukkale Üniversitesi’nde (PAÜ) cumhuriyetin anlamı ve cumhuriyetin tarihsel gelişimi hakkında bir değerlendirmenin yapıldığı ‘97. Yılında Cumhuriyet’e Giden Yolda Gelişmeler’ adlı video konferans düzenlendi. Korona virüs (Kovid-19) salgını ile mücadele kapsamında, davetlilere kapalı olarak düzenlenen e-konferans, PAÜ’nün sosyal medya hesaplarından ilgililerin erişimine sunuldu. Konferansta; cumhuriyet kavramı, cumhuriyetin tarihsel gelişimi, Osmanlı devleti döneminde cumhuriyet düşüncesi, Atatürk’te cumhuriyet düşüncesinin gelişimi ve cumhuriyetin ilanı başlıkları ile Milli Mücadele’den günümüze kadar cumhuriyet düşüncesinin gelişim evreleri ele alındı. Konferansın konuşmacısı olan PAÜ Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ercan Haytoğlu; ‘cumhuriyet’ kelimesinin etimolojisine dair ayrıntılı bilgiler paylaştı. Arapça kökenli bir kelime olmasına rağmen Türkçe’ye yerleştiğini ifade eden Prof. Dr. Haytoğlu; ister Arapça, ister Latince, isterse de Yunanca olsun, kelimenin tüm anlamlarının; kamuya ait olan ve kamu menfaatlerini gözeten bir rejim anlayışını tanımlamakta olduğuna vurgu yaptı.

Antik dönemden yakın döneme cumhuriyetin gelişimi

Cumhuriyet kavramının Antik Yunan dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahip olduğunu ifade eden Prof. Dr. Haytoğlu, uygulama açısından ise bu dönemin zayıf olduğuna dikkat çekti. Demokrasi ile cumhuriyet kavramlarını ayrı ayrı ele alarak açıklayan Prof. Dr. Haytoğlu, demokrasi kavramının daha ziyade ‘ahalinin’,  ‘halkın’ rejimi olarak tanımlandığını, cumhuriyet kavramının ise daha aristokratik bir yapıda tanımlandığını belirtti. Cumhuriyet kavramının yükselişinin özellikle I. ve II. Dünya Savaşları sonrası ortaya çıkan devletlerin, yönetim şekli olarak cumhuriyeti benimsemeleri ile yayıldığının altını çizen Prof. Dr. Haytoğlu, “Esas olan demokratik cumhuriyettir” dedi. Cumhuriyet fikrinin Osmanlı’da Tanzimat ile karşılık bulduğunu, 1789 Fransız İhtilali’nin görüş ve düşüncelerinin bizi pek çok yönüyle de etkilediğine vurgu yapan Prof. Dr. Haytoğlu, ayrıca gerçekleşen 1830 ihtilallerinden sonra; Halk, Meclis, Mebus gibi kavramların Osmanlı’da bilinir olduğunu söyledi. Ayrıca Prof. Dr. Ercan Haytoğlu dönemin aydınlarından Şinasi, Namık Kemal, Ali Suavi gibi isimlerin cumhuriyet fikrinden sadece bir fikir olarak söz ettiğini ve cumhuriyetin bir yönetim kavramı olarak değerlendirilmesinin ise Meşrutiyet’e geçilmesi ile başladığını ifade etti.

Mustafa Kemal Atatürk'te cumhuriyet fikrinin şekillenmesi

Mustafa Kemal’in cumhuriyet fikrini nereden, nasıl aldığına dair doğrudan bir açıklamasının bulunmadığını ifade ederek konuşmasına başlayan Prof. Dr. Haytoğlu, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun ifadesine de değinerek Fransızca eserler okuyan Mustafa Kemal’in dünyaya önemli değerler kazandıran Fransız İhtilali’nden etkilenmiş olabileceğine değindi.  Mustafa Kemal’in cumhuriyet fikri ile ilgili doğrudan ifadesinin 1905’lere denk geldiğini belirten Prof. Dr. Haytoğlu, Mustafa Kemal’in arkadaşı olan Ali Fuat Cebesoy’un ‘Arkadaşım Atatürk’ kitabını kaynak göstererek söyledi. Prof. Dr. Haytoğlu sözlerini şöyle sürdürdü: “Ali Fuat Cebesoy kitabında, Mustafa Kemal’in Harp Okulu’nun birinci sınıfında cumhuriyetten söz ettiğini söylüyor ama biz Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin Şam’da kurulması sürecinde, cumhuriyet fikrinin Mustafa Kemal’de şekillendiğini ve artık sürecin yeni bir Türk devleti kurulması fikrini oluşturduğunu görüyoruz.” Mustafa Kemal’in, Cumhuriyet fikri ile ilgili 1908 Selanik’te yapılan İttihat ve Terakki Kongresi’ndeki ifadelerini hatırlatan Prof. Dr. Haytoğlu, Mustafa Kemal’in; “Bu bir meşrutiyet hareketidir, inkılaba dönüştürülmelidir” şeklindeki ifadeleri bütünsel anlamda değerlendirildiğinde Mustafa Kemal’deki cumhuriyet fikrini görmenin mümkün olduğunu belirtti. “Hâkimiyet, kayıtsız ve şartsız Milletindir”  ifadelerinde ise milli egemenliğin cumhuriyetten başka bir şey olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Haytoğlu, Atatürk’ün cumhuriyeti olumlayan ve Türk devletinin yönetimi için en uygun kavram olduğuna vurgu yapan Mustafa Kemal Atatürk’ün ifadelerini hatırlatarak konuşmasını noktaladı.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER